Công nghệ vắc-xin hiện nay

Giữa lúc hàng triệu liều vắc-xin COVID-19 đang được tiêm trên khắp thế giới mang theo hi vọng chấm dứt đại dịch, chúng ta bây giờ lại phải đối mặt với một thách thức mới: Virus SARS-CoV-2 đã biến thể. Điều quan trọng là nhiều trong số các biến thể này bắt đầu kháng vắc-xin.

Một phân tích dữ liệu từ thử nghiệm lâm sàng của Đại học Oxford và Công ty Dược phẩm AstraZeneca cho thấy vắc-xin COVID-19 của họ không thể giúp những người nhiễm biến thể B.1.351 ở Nam Phi tránh khỏi mắc bệnh với triệu chứng từ nhẹ đến trung bình.

Điều tương tự xảy ra với biến thể B.1.1.248 ở Brazil. Và mới đây nhất, biến thể B.1.1.7 ở Anh cũng được tìm thấy với gen kháng vắc-xin ký hiệu là E484K trên protein gai của chúng.


Vấn đề là các loại vắc-xin dựa trên công nghệ mới hiện nay chỉ đang tập trung nhắm vào một mục tiêu duy nhất trên virus SARS-CoV-2, đó là những protein gai này, thứ giúp chúng lây nhiễm vào tế bào người. Khi virus có các đột biến gen làm thay đổi protein gai, vắc-xin không còn hiệu lực với chúng nữa.

Chính vì thế, các hãng dược phẩm đang phải bắt đầu quá trình nghiên cứu cập nhật vắc-xin để bắt kịp tốc độ virus SARS-CoV-2 biến thể. Nhanh hơn thì chúng ta sẽ thắng, nhưng nếu chậm chân, chúng ta có thể sẽ bị mắc kẹt trong trò chơi nhảy cừu ấy vĩnh viễn. Virus biến thể, chúng ta nghiên cứu vắc-xin mới rồi virus lại sẽ sinh ra biến thể mới.

Liệu có một cách nào khác để thoát ra khỏi trò chơi này nhanh hơn không? Các nhà khoa học đang muốn tạo ra một loại vắc-xin COVID-19 “all in one”: Chỉ một liều có thể chống lại tất cả các biến chủng của SARS-CoV-2, kể cả các biến chủng chưa xuất hiện hoặc sẽ xuất hiện trong tương lai.

Thậm chí, một số ý tưởng táo bạo hơn còn nhắm tới một vắc-xin phổ cập chống lại toàn bộ họ virus corona, từ chủng gây cảm lạnh, tới SARS, MERS, COVID-19, thậm chí cả virus corona lây nhiễm trên động vật như dơi và chồn.

Vắc-xin COVID-19 “all in one”, chống lại tất cả các biến thể virus SARS-CoV-2

Để có thể biết tại sao các biến thể virus SARS-CoV-2 có thể vô hiệu hóa được vắc-xin, chúng ta cần phải biết cách chúng hoạt động. Vắc-xin dựa trên công nghệ mRNA của Moderna và Pfizer, vắc-xin sử dụng công nghệ véctơ của AstraZeneca và Sputnik V của Nga… tất cả đều nhắm đến việc giúp cơ thể nhận diện được protein gai của virus SARS-CoV-2.

Sau đó, hệ miễn dịch của chúng ta sẽ tạo ra các kháng thể có thể gắn vào protein gai này và vô hiệu hóa nó. Điều này sẽ chặn đứng con đường virus lợi dụng để nhiễm vào bên trong tế bào niêm mạc đường hô hấp và tế bào phổi.

SARS-CoV-2 vì thế không thể gây bệnh được nữa, mặc dù người tiêm vắc-xin vẫn có thể bị nhiễm virus. Một số nhà khoa học còn hi vọng các bộ phận khác của hệ thống miễn dịch – chẳng hạn như tế bào T, có thể tiêu diệt cả các tế bào bị nhiễm virus qua đó quét sạch những kẻ ngoại lai xâm nhập vào cơ thể và tẩy sạch virus bên trong mỗi bệnh nhân.
Sử dụng công nghệ nhân diện protein gai bằng mRNA hoặc véctơ virus, các vắc-xin mới có lợi thế là tính an toàn tuyệt đối, chúng không gây ra phản ứng phụ nghiêm trọng và không đưa người tiêm vắc-xin vào nguy cơ nhiễm chính căn bệnh mà chúng đang có ý định phòng ngừa.

Một ưu điểm khác là các loại vắc-xin này có thể được nghiên cứu sản xuất cũng như cập nhật rất nhanh chóng để phù hợp với biến chủng mới của virus. Chỉ cần biến chủng đó được giải trình tự bộ gen và có một loại protein rõ ràng để nhắm mục tiêu, như trường hợp protein gai của virus SARS-CoV-2, vắc-xin sẽ được cập nhật.

Nhưng công nghệ mRNA và véctơ virus không phải không có nhược điểm. Như đã nói, cho đến thời điểm hiện nay các loại vắc-xin này mới chỉ nhắm đến một yếu điểm duy nhất của SARS-CoV-2, đó là các protein gai. Cũng chính vì vậy mà virus luôn xuất hiện các đột biến trên gai protein này để trốn tránh chúng.

Trong khi đó, virus SARS-CoV-2 có tới 4 nhóm protein cấu trúc chính là: Protein gai (S), vỏ bọc nhân (N), vỏ bọc (E), màng(M). Các nhà sản xuất có thể tạo ra vắc-xin nhờ phản ứng miễn dịch với nhiều protein cùng lúc.

Thậm chí, các kỹ thật sản xuất vắc-xin truyền thống tưởng đã lỗi thời (sử dụng virus sống làm giảm độc lực, hoặc vắc-xin từ virus bất hoạt) có thể cùng lúc nhắm đến tất cả các protein này. Qua đó, một số nhà khoa học tin rằng chúng có thể trở thành những ứng viên vắc-xin “all-in-one” chống lại được nhiều dạng biến thể của virus.

Vắc-xin sử dụng virus sống phải được làm giảm độc lực bằng cách thêm vào chất hóa học ức chế virus khiến chúng khó sao chép. Trong khi đó, làm virus bất hoạt nghĩa là các nhà khoa học phải cắt được virus ra làm nhiều mảnh nhỏ, qua đó khiến virus gần như không còn khả năng nhân lên.

Hãy bình luận đầu tiên

Để lại một phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai.


*